Herboristenland
Algemeen
Als eerste verhandeling op deze website over de teelt en het oogsten van kruiden moeten we in gedachten houden dat de teelt van kruiden voor iedereen te realiseren moet zijn. Kruidenteelt is niet duur. U kunt er wel veel plezier aan beleven, of het nu in bloempotten, op een balkon, op de vensterbank, in een wilde kruidentuin of ordentelijk als speciale kruidentuin gebeurt, het is een dankbare bezigheid waar u schitterende resultaten kunt bereiken.
Veel kruiden kunt u zaaien of stekken of vermeerderen door scheuren. Als u koopt, koop dan kwaliteit. Goede krachtige, gezonde en jonge planten. Soms ook lukt het de plantjes in het wild te zoeken en daar stekken of zaadjes van te kunnen nemen. Let er wel op dat de sommige plantjes beschermd kunnen zijn en niet mogen worden geplukt. Maar, ook als dat niet het geval is, toon eerbied voor de natuur en neem dan een plantje uit een hele groep van die planten en niet dat enigste plantje dat er staat. Als u gaat zaaien, is het goed de grond te steriliseren. Zet een bakje met zaaigrond enkele minuten in de oven voor u zaait. Op die manier weet u zeker deze nauwelijks of geen schadelijke bacteriën meer bevat.
U kunt bijvoorbeeld beginnen met keukenkruiden in bloempotten. Veel keukenkruiden zijn planten die naast de aromatische of decoratieve functie ook een geneeskrachtige of sterkende werking hebben. U zult verbaasd staan als u zich verdiept in de geneeskrachtige werking van sommige alledaagse keukenkruiden. Kijk bij de kruidenbeschrijvingen maar eens bij Salie, Rozemarijn, Dille en noem maar op. Wat dacht u van de werking van Knoflook, de Ui, Mierikswortel of van de Kool. In mijn eerste beschrijvingen vermeld ik ze allemaal.
Dit zijn allemaal eenvoudig te telen kruiden, mits u zich aan de spelregels houdt die er voor zijn. Als u er eenmaal mee bent begonnen zult u merken hoeveel plezier u kunt hebben aan de teelt van kruiden. Op deze website zal ook aandacht worden besteed aan het gebruik van keukenkruiden en recepten. Naar boven
Planten groeien en bloeien.
Natuurlijk is het van belang dat u weet welke planten u gebruikt voor uw kruidenteelt. Een beetje kennis van planten is daar welkom.
Over welke plant praten we eigenlijk? Van een plantje bestaan soms wel honderden varianten of soorten. Welke delen van de plant moeten we gebruiken en wat bedoelt men daar nu precies mee? Het vaststellen van de juiste plant is van groot belang, anders kon u wel eens voor verassingen komen te staan en smaakt het kruid niet zoals verwacht of is de geneeskrachtige werking niet diegene die ze zou moeten zijn. Zelfs in tuincentra worden wel eens de verkeerde benamingen gebezigd. In dit deel van teelt wordt de nauwkeurige determinatie niet beschreven. Determineren doet u aan de hand van een zogeheten FLORA. Zie daartoe de literatuurverwijzing.
De indeling van de planten is als volgt:
- De familie: een groep van verwante geslachten bv. de Lipbloemigen (Lamiaceae)
- Het geslacht: een groep verwante soorten bv. Melissa
- De soort: de individuele plant bv. Melissa officinalis L.
- De hybride: toevallige kruisingen of kunstmatig gekruist.
- De variëteit: ondersoorten en vorm zijn onderverdelingen op grond van kleine verschillen.
- De cultivar: een cultuurvariëteit gekweekt om zijn kleur, vorm of smaak.
We zullen van alle planten de familie en de soort benoemen in onze beschrijvingen, zodat we zeker zijn dat we over dezelfde planten praten.
De planten bestaan uit wortels, stengel(s), bladeren, bloemen, vruchten en zaad. Het leven van een plant begint bij de kieming die doorzet naar de vegetatieve groei en ontwikkeling. Normaal wordt het afgesloten door de generatieve groei (bloei en zaadvorming) en afsterven. Planten die deze cyclus in een jaar doormaken noemen we eenjarige planten. Bij een tweejarige cyclus praten we van tweejarige planten. Overblijvende planten slaan in het najaar hun reserve op in wortels en schieten in het voorjaar weer uit. Dit zijn er echter niet zoveel.
Wettelijke bepalingen.
Sommige planten zijn onderhavig aan wettelijke bepalingen en/of beperkingen t.a.v. gebruik, kweek en/of verzamelen. Daar waar van toepassing zal ik zoveel mogelijk aangeven wat er is bepaald omtrend de plant.
Naar boven
Bodem en mest
Bodem bestaat uit allerlei erosie- en afzettingsmateriaal. Zodra de plantengroei ontstaat, levert ook die een bijdrage aan de samenstelling van de bodem. Wortels dringen immers in de grond, halen er voedingstoffen uit en scheiden stoffen af. Afgestorven materiaal wordt door de bodem opgenomen, breekt af en vormt humus en levert zo dus organische stoffen.
Dit is heel in het kort beschreven wat "bodem" is. Er is een relatie tussen plantengroei en de bodem. Niet alleen het nemen en geven aan de bodem, maar ook het bijeen houden ervan. Denk maar eens aan de regenval die de hele bodem zou wegspoelen als de bodem niet bijeengehouden zou worden door planten en bossen.
In de bodem vinden we vaste, vloeibare, gasvormige en talrijke organismen. Zo noem ik mineralen, organische stoffen (zoals humus), water en voedingszouten, en lucht. Door de grootte van de minerale bestanddelen en de verhouding van de verschillende samenstellingen wordt het soort grond gevormd. Het grofste is grind, daarna volgen zand, leem en klei. Bodem bestaat uit een samenstelling van deze deeltjes. Daar waar overwegend kleideeltjes voorkomen noemen we het kleigrond.
De bodem beïnvloedt de eigenschappen van de bodem en bepaalt de vruchtbaarheid en de geschiktheid. Zo is het werken in klei zwaarder dan het werken in zandgrond. Planten hebben een voorkeur voor een bepaalde grond. Kool houdt bijvoorbeeld van een zware grond als klei, asperges daarentegen houden van een lichte grondsoort.
Wat is nu van belang.
We moeten proberen een zo natuurlijk mogelijke ontwikkeling van plant en bodem zien te benaderen. Kunstmest is daarbij uit den boze. Meerdere toegepaste kunstmatige bewerkings- en bemestingsmethoden hebben aangetoond dat men ook hier de natuur gewoon zijn eigen gang zou moeten laten gaan. Liever een natuurlijke en gezonde kool met vlekjes dan een schitterend uitziend exemplaar dat schadelijke stoffen bevat en in zijn groei tegennatuurlijk is geforceerd door allerlei chemische voedingstoffen.
Ik ben zelf dan ook voorstander van biologische land- en tuinbouw. Dit is een teeltwijze volgens de wetmatigheden van al het levende in de natuur. Natuurlijk dus. Nu in 2003 zien we dat vele boeren overstappen naar biologische land- en tuinbouw. Waarom? Omdat de mensen dat vragen en zelfs eisen. Ook wij kunnen biologisch tuinieren.
Uitgangspunten biologisch tuinierenn.
De natuur heeft geen spade of riek. Het omwoelen van grond dient u zo oppervlakkig als mogelijk te houden. Onkruid wordt geschoffeld, uitgetrokken of laat men staan. Bodembedekking is vaak het beste. Geen ploegen of twee spaden diep graven. Daarmee vernielt u de bodemstructuur. Dieper in de bodem is een andere structuur en wereld dan aan de oppervlakte. Diep omspitten beschadigt beiden. Over het algemeen is een bodembewerking van 15-20 cm diep meer dan voldoende. Alleen in bijzondere omstandigheden kan men een keer spitten of ploegen.
Verder. Uw producten dienen hoogwaardig te zijn, zonder over- of achterblijvende stoffen die de gezondheid van mens of dier schaden. Pesticiden zijn dus uit den boze! Recente onderzoeken tonen aan dat schadelijke stoffen nog steeds voorkomen in meer dan de toegestane concentraties. We praten hier over Nitraten, die door het menselijk lichaam worden omgezet in Nitrieten, welke op hun beurt weer kunnen worden omgezet in kankerverwekkende Nitrosamines. Genoeg hierover.
Zorg dat uw grond optimaal blijft. Bemesting geschiedt hoofdzakelijk met organische meststoffen, groenbemesters en een matig gebruik van natuurlijke mineralen. Wisselen of een roulatieschema van beplanting zorgt voor afwisseling daarin en voorkomt eenzijdige, langdurige eenzijdige uitputting of opeenhoping van gelijksoortige belasting.
Een juiste rassenkeuze resulteert in minder ziektes of plagen. Werk met verschillende bestaande rassen. Zaai- en planttijden kunnen aangepast worden. Houdt rekening met natuurlijke vijanden. Genetisch? Liever niet. Zolang de effecten van genetisch materiaal niet bekend zijn (en dat zijn ze dus ook niet), weten we dus ook niet wat de gevolgen kunnen zijn. Weer zo'n experimentele poging van de mens? Ondanks dat worden genetisch gemanipuleerde producten toch op de markt gebracht. Nee, dank u wel.
Gewasbescherming geschiedt met natuurlijke of mechanische bestrijdingsmiddelen.
Dit zijn de voornaamste richtlijnen voor biologische land- en tuinbouw. Ze zijn geheel in overeenstemming met het op een natuurlijke manier kweken van geneeskrachtige planten. U zult zien dat u op deze wijze de beschikking krijgt over smaakvolle en gezonde kruiden.
Naar boven
Het aanleggen van een kruidentuin
Net zoals bij alles dat moet worden gedaan is het ook bij het aanleggen van een kruidentuin aan te bevelen dat u zich eerst informeert en een duidelijk plan heeft van uw voornemen.
wordt vervolgd.
Naar boven
Kruiden in bloempotten.
Niet alleen bij mensen met een kleine tuin of weinig plaats worden kruiden vaker in bloempotten of -bakken gekweekt. Zo wordt Melisse officinalis L. soms in bakken gekweekt omdat de wortels van de plant nogal woekeren en zich zo in ongewenste omvang verspreiden door een tuin. Ook kunnen blloempotten of -bakken mooie aanvullingen zijn in een tuin. Vaak zie je mooi opgemaakte bloempotten als blikvangers op gazons en terrassen.
Kruiden geschikt voor in bloempotten of -bakken zijn o.a.:
Allium schoenophrasum (Knoflook), Aloe vera (Aloë), Anethum graveolens (Dille), Artemisia dracunculus (Franse Dragon), Calendula vulgaris (Goudsbloem), Coriandrum sativum (Koriander), Hyssopis officinalis (Hysop), Laurus nobilis (Laurier), Lavendula angustifolium (Lavendel), Mentha piperita (Pepermunt), Ocimum basilicum (Basilicum), Origanum majorana of vulgare (Majoraan of Oregano), Rosmarinus officinalis (Rozemarijn), Salvia Officinalis (Salie), Thymus vulgaris (Echte Tijm), Tropaeolum majus (Oost-Indische kers), Viola tricolor (Driekleurig Viooltje).
Al deze kruiden worden veelvuldig gebruikt in de keuken en hebben tevens een geneeskrachtige werking. Ze kunnen goed gedijen in bloembakken, bloempotten, speciale kruidenpotten of aardbeienpotten, hangmanden of potten in combinatie met klimrekken. U kent vast wel de mooie plaatjes van mooie en romatische opstellingen van bloempotten en -bakken in kruidenhoekjes, of de schitterende solitaire bloempotten die als blikvanger op gazons en dergelijke worden geplaatst.
De potten kunt u creatief opstellen of ophangen zodat ze gezamelijk een kruidenhoek vormen. Let bij het samenstellen van de kruiden ook eens op de kleur en op de hoogte van de kruiden. Lees eerst over kruiden alvorens ze te kopen! Dit voorkomt dat u straks met veel te grote of verkeerde kruiden komt te zitten. Van de meeste kruiden zijn zeer veel varianten, sommige beter voor uw doeleinden of smaak, sommige dus nou niet diegene die u bedoelde.
Zo zijn er kruiden die bijvoorbeeld geen wind kunnen verdragen en apart moeten worden geplaatst. Vaak kan een bloempot altijd op de meest zonnige plaats worden gehouden met het draaien van de zon mee of juist in de schaduw worden gezet. Afhankelijk van het soort kruid zijn ze 1- of 2-jarig en vaak ook winterharde of vaste planten, zoals de Melissa officinalis, die 's winters weliswaar boven de grond afsterft, maar in de lente weer snel uit de wortels opgroeit.
Sommige kruiden moeten in de winter worden beschermd of binnen worden geplaatst. Let hier op bij de aanschaf. Niet iedereen heeft een afgeschermd winterterras of ruimte in zijn berging. De kleinere kruiden kunnen eventueel op de vensterbank in de keuken overwinteren.
Houdt er verder rekening mee dat u de meeste bloempotten of -bakken elk jaar opnieuw zult moeten beplanten. Sommige kruiden kunt u delen en opnieuw planten, sommige moet u sterk terugsnoeien, andere weer dient u eerst te zaaien alvorens ze te kunnen planten. De methode van vermeerdering vindt u in de kruidenbeschrijvingen.
De potgrond is vaak afhankelijk van het soort planten die u gebruikt. Let wel! De meeste plantensoorten houden niet van "natte voeten". Een gat onderin de pot is noodzakelijk. Hier legt u een scherf van een oude of kapotte bloempot overheen, zodat het water kan wegvloeien. Bloempotten die binnenshuis in een overpot staan dient u dan ook regelmatig te controleren op aanwezigheid van teveel water in de overpot! Naar boven
Verzorging:
Denk bij het kweken in bloempotten aan de voeding. Meestal is er minder aarde ter beschikking en kunt u voor en tijdens de bloei om de twee weken wat vloeibare voeding geven. Als u andere dan stenen of aardewerk potten gebruikt, is het raadzaam de binnenzijde eerst met plastic te bekleden waar u gaatjes in heeft geprikt om het water door te laten (denk aan kruiwagens, hangende mandjes e.d.). Bij diepere bloempotten zie je vaker dat er een buis in wordt gestoken met gaatjes in, waar u water in kunt gieten. Dompel potten altijd eerst in water voor u ze gebruikt. Ze hebben dan gelegenheid water op te zuigen en zullen zo niet gelijk het vocht uit de aarde trekken. Gebruik goede compost als aarde. Deze kunt u naar believen vermengen met zand en/of leem of wat dan ook.
Wat mag niet:
Geen Venkel in de buurt van Koriander of Dille, dit geeft kruisbestuivingen.
Wordt vervolgd.
Menu Kruidenkennis
Contact opnemen
U kunt altijd contact met mij opnemen via de mail
Mail naar: herborist@herboristenland.com
Laatst bijgewerkt: 12-5-2003 ©Will Schörgers, Herborist